گروههای سازگاری رویش در قارچ Bipolaris oryzae :
بیماری لکه قهوهای (Brown spot) برنج، یکی از بیماری های بذر زاد برنج است که در کلیه مراحل رشدی از خزانه تا مزرعه روی گیاه دیده میشود و خساراتی را از جنبه کیفی و کمی بر روی محصول بوجود میآورد.
هر چند این بیماری در بیشتر نقاط کشور که در آنها برنج کشت میشود وجود دارد، ولی اطلاعات دقیقی از پراکندگی بیماری و تنوع گونهها و همچنین میزان خسارتهای وارده موجود نیست.
از این رو مطالعاتی در زمینههای مختلف این بیماری انجام شده که اهداف آن عبارت بودند از:
-شناسایی گونههای قارچ بیماری لکه قهوهای برنج در گیلان
- مطالعات بیماری زایی جدایه های بدست آمده
- واکنش برخی از ارقام برنج در مقابل قارچ عامل بیماری.
برای این منظور، ابتدا از 91 مزرعه برنج در استان گیلان نمونه برداری شد و نمونه های گیاهی جمع آوری شده جهت جدا سازی قارچ عامل بیماری، روی محیط PDA و کاغذ صافی قرار داده شدند.
بدین ترتیب120 جدایه بدست آمد.
برای اسپوزایی جدایه ها روی محیط کشت Twa+wheat +Straw (Top water Agar) کشت دادهشدند.
سپس صفات موفولژی کنیدی و کیندیوفر، فرایند تشکیل کنیدی و نحوه جوانه زنی آنها، جهت تشخیص تا کسنومیکی مطالعه گردید.
بررسی بیماری زایی جدایه های این گونه روی برنج رقم خزر و هاشمی در محیط آکواریوم انجام گرفت و علائم به صورت لکه های نکروتیک بیضی شکل، قهوهای تیره با هاله زردوگاهی بهم پیوسته در روی برگها مشاهده شد.که ودر موارد پیشرفته نیز خشکیدگی برگ، دیده شد.
لکه ها به طرف غلاف برگ نیز توسعه یافته و باعث ایجاد لکه های بیضی تا مستطیلی شکل به رنگ قهوهای تیره، مایل به سیاه روی غلاف میشدند.
برای بررسی و اکنش ارقام برنج نسبت به قارچ عامل بیماری دورقم برنج به اسامی هاشمی و خزر در مرحله برگ مورد ارزیابی قرار گرفتند.
نتایج حاصله نشان داد که در مرحله برگ، تفاوت معنی داری از نظر میزان آلودگی بین ارقام مذکور وجود ندارد.
علاوه بر این جدایه های جمع آوری شده از نظر گروههای سازگاری رویشی مورد بررسی قرار گرفتند و دو گروه سازگاری رویشی با سرگروهی جدایه های 1و 4 مرتب گردیدند.پ
مقدمه:
برنج با نام علمیoryzae sativa به عنوان یک محصول مهم استراتژیک در کشاورزی جهان بعد از گندم قرار می گیرد.
این محصول نقش بسیار مهمی در تغذیه مردم جهان و نیز کشور ما دارد.
براساس آمار منتشر شده از سوی سازمان خواربار کشاورزی FAO در سال 1997 سطح زیر کشت برنج حدود 151 میلیون هکتار در جهان بوده است و کشورهای هند و چین با 75 میلیون هکتار نزدیک %50 از سطح زیر کشت برنج را به خود اختصاص داده اند.(1)
سطح زیر کشت برنج در کشور ایران در سال 1380 معادل 563 هزار هکتار برآورد شده است که معادل 4% درصد سطوح زیر کشت برنج جهان است.
75% از اراضی زیر کشت برنج در استان های ساحلی دریای خزر یعنی گیلان، گلستان و مازندان می باشد.
با توجه به اینکه محصول برای رشد مناسب نیازمند آب و هوای مرطوب و نسبتاً گرم است لذا نواحی محور ساحلی در جنوب مازندران نواحی مناسب برای کاشت برنج به حساب میآیند.
در سال 81 استان مازندان با تولید 93813 تن شلتوک حدود 40% اراضی کشت برنج را به خود اختصاص داده است و در میان شهرهای تولید کننده این محصول مقام اول را دارا می باشد .
در استان گیلان در همین سال سطحی معادل 230 هزار هکتار کشت شده است و تولید معادل 675/011/1 تن شلتوک داشته و متوسط عملکرد آن 3/4 تن در هکتار می باشد.
این در حالی است که در سال 1374 معادل یک میلیون صد هزار تن برنج از خارج وارد گردید.
بالاترین آمار سطح زیر کشت برنج معادل 600 هزار هکتار در سال 1375 است و در سال بعد آن یعنی در سال 1376 به علت کاهش بارندگی و کمبودباران به خصوص در استان های فارس و خوزستان میزان کشت آن به 61% کاهش داشته است .
انجام فعالیت های تحقیقاتی روی برنج از دوران قبل از انقلاب در دو استان شمالی کشور شروع شد و بعد از انقلاب نیز ادامه یافت.
این مطالعات بیشتر حول مسائلی از قبیل:
1) بررسی و شناسایی عوامل خسارت زا اعم از آفات و بیماری ها و نحوه کنترل آنها
2) مطالعه در زمینه نیازهای غذایی گیاه برنج
3) عملیات به زراعی و به نژادی در راستای افزایش عملکرد این محصول و معرفی ارقامی همچون خزر- بینام و سپیدرو است که در حال حاضر نه تنها در دو استان مازندران و گیلان بلکه در سایر نقاط برنج خیز نیز کشت می گردد.
طبق آمار بدست آمده سطح زیر کشت برنج مربوط به هر کدام از ارقام ذکر شده در استان مازندران عبارت است از: سطح زیر کشت رقم خزر معادل 49217 هزار هکتار، 20285 هزار هکتار رقم سپیدرود 1380 هکتار رقم بجار به عنوان یک رقم پر محصول (وجمعاً 8/30 درصد سطح زیر کشت)، 75 هزار هکتار رقم بینام، 69118 هکتار انواع صدری، 15 هکتار ارقام حسنی و غریب به عنوان برنج های بومی و جمعاً 2/69 درصد سطح زیرکشت بوده است.(4)
خصوصیات گیاه شناسی برنج:
برنج محصولی است مربوط به مناطق گرم ،پرآب و از رده تک لپه ای ها و تیره غلات و جنس oryzae که دارای حدود 25 گونه است ( 1و 8 و 13) و گونه معروف آن Sativa oryza می باشد این گونه یک گونه با گسترش جهانی است و در اکثر نقاط جهان کاشته می شود.
این محصول دارای ریشههای افشان، ساقههای راست توخالی ، با تعدادی گره روی ساقه و گل آذین خوشه می باشد.
برنج بر خلاف سایر غلات دارای 6 پرچم است.
مادگی این محصول دارای تخمدان یک حجره ای، با یک تخمک است، میوه برنج گندمک است، بدین معنی که پوسته های میوه و پوسته دانه با با هم رشد می نمایند.
خصوصیات بذر شناسی : میوه برنج از نوع گندم بوده و بوسیله یک پوسته سخت سیلسی پوشیده می شود این پوسته از دو پوشش تشکیل شده است که عبارتند از : لماو پالئا .
لما عمدتاً دارای ریشک است.
ولی پالئا فاقد این اندام می باشد.
در قاعده پوشینه ها دو برگ کوچک و نیزه ای شکل و عقیم به نام پوشه قرار دارند.
دانه برنج همراه با پوشینه ها را اصطلاحاً شلتوک گویند.
اکوتیپ های برنج: انواع اکوتیپ های برنج را می توان به طور خلاصه به شرح زیر بیان داشت: 1) اکوتیپ ها indica : از اکوتیپ های گرمسیری برنج است که در مقابل خشکی و آفات مقاوم می باشد.
در برابر ریزش دانه حساس و از نظر زمان رویش نیز در ارقام مختلف تفاوت دیده میشود .
2) اکوتیپ japonica : این نوع برنج دارای ساقههای کوتاه و دانههای گرد است و در نواحی معتدل یافت می شود و درمقابل سرما مقاوم است.
3) اکوتیپ Javanica : این رقم برنج از انواع حدواسط به حساب می آید.
در استان گیلان به برنج (بج) (Baj) و خوشه آن را (varze) و شلتوک آن را (جو) می خوانند.
فصل اول 1- مروری بر تحقیقات پیشین: مروری بر تحقیقات بذرشناسی: واژه بیماری شناسی بذر ابتدا در سال 1940 توسط نیرگارد نوبل به کار رفت.
نیرگارد در زمینه انتقال بیماری های بذر زاد برنج کارهای موثری انجام داد.
در سال 1945 در دانمارک مالون و مسکت و در سال 1958 در انگلستان بیکر و در سال 1954 درآمریکا آنسلم از پایه گذران آزمایشگاههای بررسی سلامت بذر بودند.به طور کلی عوامل بیماری زای جدا شده از بذر برنج را می توان به بیماریهای ویروسی و باکتریایی، قارچی و نماتدی تقسیم بندی کرد.ساپورنا و همکاران در سال 1986 بیان کردند که قارچ های Prycularia oryzae و قارچ cochliobolus myabeanus به طور مکرروقارچ Gibbrella fujikurai گاهی اوقات جدا گردید.قارچ عامل لکه قهوه ای برنج cochliobolus myabeanus سبب ایجاد گیاهچه های غیر طبیی در آزمون های جوانه زنی شده است.
محقیق بیان می کنند که اگر آلودگی در ارتباط با ایجاد بیماری به 15% برسد باید اقدام به مبارزه کرد.
فایاد و همکاران در سال 1996 طی سالهای 92-1982 چندین نمونه بذر از 24 گونه گیاه زراعی را از نظر سلامت بذر مورد ارزیابی قرار دادند.
مهمترین قارچه های بیماری زا جدا شده از نمونه های بذری برنج در این بررسی شامل: Drechslera oryzae ,Prycularia oryzea بوده است.
نتایج این تحقیق نشان دادند که آزمون سلامتی بذر به منظور اطمینان از کیفیت بالای ژرم پلاسم نگهداری شده به منظور پرهیز از بقا و انتشار پاتوژن ها بی نهایت مهم است گیاهچه های غیر طبیعی ، درصد پائین تندش و کم بنیه بودن بذر و زوال تدریجی مشاهده شده در بذرهای برنج به این عامل بیماری مربوط می شده است.ماجومدارا کاتوپادیایی(1978) در مطالعه بیماری شناسی بذر 10 کولتیوار برنج مربوط به غرب بنگال که شامل بذرهای به ظاهر سالم و بذرهای دارای لکههای زیاد بود قارچ های: curvularia Luneta ,Helminthosporium oryzae ,picocum sp , Alternaria tenuis را جدا سازی کردند.
همچنین تیمار قارچ کش های مختلف موثر بوده است.
اما کنترل کاملی را نشان نداده است.
فزلی و شرودر (1966) با حضور میسلیوم های قارچ Helminthosporium oryzae در قسمت های مختلف بذر برنج از جمله اندوسپرم ثابت نمودند.
کیفیت برنج با میزان تغییر رنگ آن همبستگی دارد.
که این تغییر رنگ بیانگر میزان توسعه و گسترش میسلیومی قارچ درداخل بذر می باشد.
در روش کاغذ صافی مرطوب و گوایاکول آگار توسط تویک (1975) برای جداسازی قارچ Helminthosporium oryzae از 98 توده بذر برنج مورد مقایسه قرار گرفت.روش گویاکون آگار برای جداسازی قارچ Helminthosporium oryzae مناسب تر و حساستر از کاغذ صافی مرطوب می باشد اما برای قارچ Alternaria padwikii دارای خاصیت کمتری بوده است.
بیماری لکه قهوه ای برنج: این بیماری ابتدا در سالهای 1920 و اوائل 1930 در ژاپن و فلیپین مورد مطالعه قرار گرفته است.
(25-26-36) و از ایران در سال 1335 از نواحی شمالی کشور گزارش شده است.
بعد از دهه 1930 کارزیادی روی این بیماری صورت نگرفت و این در حالی بود که گزارش های مختلفی از وجود این بیمار در نقاط مختلف دنیا بیان گردیده بود تا اینکه در نهایت این بیماری از نظر بیوشیمیایی بوسیله Akai و همکاران و از نظر فیزیولوژیکی و ارتباط آن با بیماری فیزیولوژیکی به نام (akiochi) مورد مطالعه قرار گرفت.
عامل بیماری لکه قهوه ای برنج اولین بار توسط (1900) breda deHaan توضیح داده شده او عامل این بیماری را Helminthosporium oryzae نامید.نام کامل ، مراحل جنسی و غیر جنسی و همچنین هم نام های این قارچ به شرح زیر می باشد.
Bipolaris oryzae (Breda de Haan) shoemaker (anamorph) Helminthospium oryzae Breda de Haan (synonym) cochliobolus miyabeanus(Ito & kuribayashi) Drechler ex dastur (telemorph) (25) 1-2-1- خصوصیات قارچ شناسی: قارچ Bipolaris spp اولین بار بدین صورت شرح و توصیف شد:از نظر خصوصیات تاکسنومیکی و طبقه بندی این قارچ در سر سلسله fungi در شاخه Ascomycota در رده Eu ascomycota و در راسته pleosporales و خانواده pleosporace قرار گرفته است.
این قارچ از گروه قارچ های رشته ای و به صورت گسترده در طبیعت از گیاهان آلوده تا خاک یافت میشود.
این قارچ دارای یک مرحله جنسی به نام cochliobolus است که تولید کننده آسکوسپور می باشد.یکی از گونه های مربوط به قارچ Bipolaris spp قارچ Helmenthosporium oryzae است که اولین بار توسط Breda de Haan(1900) گزارش گردید.
سپس (Hori , 1901) Hori در ژاپن آن را توصیف کرده(25 )و همراه با yabe نام H.oryzae را به کار برده است.
این بیماری توسط Hara (33) بیماری سوختگی برگ کنجدی نامیده شد.
در چندین سال گذشته در طبقه بندی و نام گذاری گونه های هلمینتوسپوریومی که در گیاهان بیماری ایجاد می کنند.
تجدید نظر شده و براساس شکل و نحوه جوانه زدن کنیدیها و همچنین نوع مرحله کاملی (آسکومیستی) که تولید می کنند، در جنس های مختلفی قرار داده شده اند، چندین گونه از این ها کم و بیش به صورت مرتب پریتسیوم های سیاهی تولید می کنند که حاوی آسکهای استوانه ای هستند که در داخل آنها آسکوسپورهای مارپیچی ، بیرنگ، نخی شکل و 4-9 سلولی وجود دارد، علی هذا، گونه های هملمینتوسپوریومی قبلی که مرحله جنسی Cochliobolus دارند تحت نام گونه های Bipolaris و مرحله کاملشان pyrenophora است و به نام گونه های Drechslera و آنها که مرحله کامل septospheria دارند به نام Exserohilum شناخته می شوند.
و تنها گونه هایی که تولید مرحله جنسی نمی کنند هنوز هلمینتوسپوریوم نامیده می شوند برخی گونه های این قارچ انگلهایی ضعیف هستند اما تعدادی از آنها بیماری گرهای نیرومندی هستند، البته زمانی که در خاک باشند.تجدید نظر در مورد تاکسنومی جنس Helminthosporium بعد از آنکه مشخص شد که گونه های تیپ Helminthosporium (linkex Fries) کنید یهایشان را به طور انتهایی و جانبی روی اسپروفور تشکیل می دهند در حالیکه گونه های گرامینهای به حالت sympodial تشکیل می شوند، ضروری می گردید.
(1928)Nisikado Helminthosporium را به دو زیر جنس تقسیم کرد: a) cylindro-Helminthosporium:با لوله تندشی پهلویی ( جانبی) معمولاً Amphigehous کنیدیها به طور تیپیک سیلندری اما متغیر و تاگزری و یا دوکی شکل ، اغلب نیمه شفاف یا رنگ پریده، pseudoplerogenous ، hilum با یک روزنه حلقوی مسطح.
b) Eu - Helminthosporium :لوله مانند و یا گرزی شکل، معمولاً قهوه ای.pseudoplerogenous ، hilum با یک روزنه حلقوی و مسطح بندرت به صورت برآمده.زیر جنس Helminthosporium-cylindro در نهایت به صورت یک جنس و به نام Drechslera و نیز در زیر جنس Helminthosporium - Eu بوسیلهshoemaker (shoemaker 1950)(35) به صورت یک جنس به نام bipolaris ارتقاء یافت.خصوصیات دیگری همچون منشا اصلی (point of origin) و جهت رشد لوله های تندشی کنیدیومی از سلول های انتهایی آنتوژنی دیواره عرضی (septom) و رنگ به جهت تشخیص بین دو جنس Bipalaris و Drechslera بکار رفتند.
2-2-1- خصوصیات ماکروسکپیک قارچ Bipolaris : در این قارچ رشد کلونی ها سریع است.
رشد آنها در درجه حرارت c 25 بعد از 7 روز بر روی محیط کشت PDA به اندازه 3 تا 9 سانتی متر میرسد و کلونی قارچ بعد از 5 روز به صورت بالغ درمی آید.
بافت کلونی به صورت مخملی تا پشمی به نظر می رسد.
و در ابتدا سفید تا خاکستری متمایل به قهوه ای است رنگ بافت کلونی همزمان با رشد آن به سمت رنگ سبز زیتونی با حاشیه خاکستری نیل می کند.
و هر چه قارچ بالغ تر می شود رنگ آن تغییرات بیشتری می یابد.
در ارتباط با این تغییرات باید بیان کرد که این تغییرات به خاطر پیگمان تیره سبز و مشکی رنگ است.(10-24-41) 3-2-1- خصوصیات میکروسکپیک قارچ Bipolais : هیف های قارچ دیواره دار و قهوه ای هستند طول کنیدیوفرهای قارچ بین (m 6 - 5/4) است و همه آنهاتیره و قهوه ای رنگ هستند.
کنیدیوفرها می توانند به صورت ساده تا شاخه ای باشند و رشد نامحدود است.
کنیدیوفرها در جایی که از آنجا ایجاد میشوند، حالت بند بند به خود می گیرند بنابراین این خصوصیات ایجاد یک حالت زیگزاکی را در کنیریوفر می کند و کنیدی این قارچ راproconidia می نامند که دارای 3 تا 6 سلول هستند و ازنظر شکلی به صورت سیلندری تا دوکی شکل هستند.
رنگ کنیدیها از روشن تا قهوه ای تیره متغییر است و دارای الگوی رشدی سمپودیال هستند و اندازه آنها(m 5/13-11× 35-30 ) می باشد.
و دارای یک ناف برآمده، و تیره هستند و به صورت (distoseptate) می باشند و این نشان و یا (scar) نقطه اتصال کنیدی به کنیدی فر را نشان میدهد.
جرم تیوب ها از سلولهای انتهایی کنیدی ممکن است توسعه یابد و جهت این توسعه به سمت محور طولی کنیدی می باشد.
(24-41-31-12-15) و مرحله تلئومورفی قارچ Bipolaris هتروتالیک است و پری تسیومهای تیره رنگی را شامل می شوند.این پریتسیوم ها تیره رنگ گرد تا بیضی شکل می باشند آسکوسپورهای این قارچ به صورت رشته ای نخی شکل و به رنگ روشن در داخل آسک های گرزی شکل تا flagelli form استوانه ای شکل یافت می شوند هرآسک شامل 8 آسکوسپور است .
مرحله جنسی قارچ cochliobolus نام دارد.هیف های قارچ تیره است m 6-2 قطر دارند .
و دیواره های عرضی به صورت متناوب در آن قرار گرفته است.
هیف ها می توانند به صورت شاخه شاخه باشد و یا بهم فشرده و درنقطه اتصال دیوارهدار شده باشند.
این قارچ همچنین تولید ملانین می کند،ترکیبی به اسم scytalone dehydratase در ترکیب dihydroxynaphthalen melanin این قارچ موجود است.ژن تولید کننده این ترکیب به نام SD 1 می باشد که پروتئینی را با 185 اسید آمینه کد می کند .
بیوسنتز ملانین در قارچ Bipolaris oryzae الزامی است(83).
بررسی بیان این ژن با استفاده از تکنیک Notherm blot نشان داد که ترجمه این ژن بطور ویژه بوسیله نور ماوراء بنفش (nm 300 تا 400) افزایش می یابد.
بیماریی زایی و خصوصیات کلینکی قارچ: قارچ Bipolaris دارای 45 گونه مختلف است که از این میان می توان از گونه های بیماری زای انسانی و گیاهی وحیوانی یاد کرد.
این قارچ عامل ایجاد کننده بیماری haphomycosis است که دااری اثرات کلینکی متغییر می باشد و از آلرژی تا سینوزیت های مزمن متغیر است.
و همچنین عامل ایجاد کننده بیماریهای زیر در انسان می باشد: endophthalomitis , endo carditis , keratitis این بیماری در کشاورزانی که در مزرعه کار می کنند.
صورت می گیرد.
otitis media این قارچ می توان به عنوان یک ساپروفیت از گیاه جدا شود و یا به عنوان پاتوژن روی بعضی از گونه های گیاهی خصوصاً غلات ( برنج ، گندم) محتمل باشد.این قارچ می تواند در حیوانات نیز ایجاد بیمار می کند که از آن جمله می توان: (43) درگاو hasal mycotic mela nuloma را نام برد.
علاوه بر این قارچ می تواند یک عام آلوده کننده ( contamination) در آزمایشگاه نیز باشد.
4-1- آسیب شناسی قارچ Bipolaris oryzae : جهت بررسی و آسیب شناسی این قارچ فاکتورهای متفاوتی مورد بررسی قرار گرفته که در ذیل به آنها اشاره می شود.
الف: خسارت: این بیماری باعث مرگ گیاهچه ها در خزانه می شود و علاوه بر این می تواند روی تعداد دانه و کیفیت دانه موثر باشد و باعث کاهش آنها شود.
ب: نشانه ها و علائم: در این بیماری آلودگی در برگها با لکه های مشهود و کروی به نظر میرسد و این لکه های کوچک و یا درحال توسعه گرد و به رنگ قهوه تیره و یا نقاط قهوه ای متمایل به ارغوانی با مراکز خاکستری تمایل به سفید هستند.
آلودگی در پانیکل ها نیز صورت می گیرد که با ایجاد لکه های قهوه ای قابل مشاهده است و آلودگی ریشه های جوان نیز با زخم های متمایل به تیره قابل بررسی است.
آلودگی در گیاهچه ها همراه با ظهور لکه های گرد تا بیضوی قهوه ای رنگ است.
علائم خاص از این بیماری در ناحیه کلئوپتیل به صورت (Girdle) ظهور می کند که خود عامل تخریب برگهای اولیه و ثانویه است.
گیاهچه های آلوده یا خواهند مرد، یا اینکه در همان اندازه های کوچک باقی می مانند.
ج: فاکتورهای مناسب جهت توسعه بیماری: آلودگی عمدتاً در خاکهای غیر نرمال که دارای کمبود مواد غذایی است صورت می گیرد.
درجه حرارت مورد نیاز جهت آلودگی بین 25 تا 30 درجه سانتیگراد و دسترسی به رطوبت بالا می تواند نقشی مهمی در توسعه و گسترش عامل بیماری ایفا کند.بذرهای ناخواسته سبز شده برنج و علف های هرز نیز جهت توسعه این بیماری از فاکتورهای مطلوب به حساب می آیند.زخم های حاصله روی برگهای قدیمی از کولتیوارهایی که دارای حساسیت متوسط به این بیماری هستند معمولاً ریز و تیره است اما در ارقام حساس معمولا باعث بلایت می شود.
درا ین بیماری گلوم ها نیز آلوده میشوند که در شرایط شدیداً خسارت زا این لکهها به صورت مخملی به نظر می رسند.
آلودگی در بذرها نیز همراه با تغییر رنگ و ایجاد زخم های قهوه ای نمایان می شود.
د: چگونگی ایجاد بیماری: قارچ عامل بیماری می تواند برای مدت بیش از 4 سال در داخل بذور باقی بماند.
بذرهای آلوده و علف های هرز عمده ترین منابع آلودگی در مزرعه هستند.
آلودگی بذرها آلودگی گیاهچه ها را نیز به همراه دارد.
قارچ هوازاد است بنابراین انتشار آن از طریق اسپورهای هوازدا صورت می گیرد.
این بیماری بندرت در خاکهای حاصلخیز ظاهر می شود.
و خاک سنگین مناسب جهت این بیماری است رطوبت بین % 100 - 86 و درجه حرارت اپیتم بین c 16 تا c 36 مناسب است خیس بودن برگها برای 8 تا 24 ساعت شدت بیشتر آلودگی راباعث می شود.فراهم شدن شرایط ذکر شده درسال 1942 باعث اپیدمی شدن این بیماری در بنگال شد.
د:بررسی قارچ های عامل بیماری لکه قهوه ای: هم اکنون گونه های مختلف سه جنس Exerohilum, Drechslhera ,Bipolaris به عنوان عوامل ایجاد کننده بیماری لکه قهوه ای شناخته می شوند که هر سه از قارچ های ناقص هستند در تاکسنومی این قارچ ها شکل کنیدیوفر و نحوه شکل گیری آن نقش اساسی دارد.
شکل کنیدیوفر دربیشتر گونه های آنها از نوع رشد یکطرفه sympodial است هر چند در برخی مانند: Bipolaris tropicalis اینچنین نیست.
شکل و اندازه کنیدی در این قارچ ها با نوع مواد غذایی و شرایط محیطی در ارتباط است.
نوع مواد غذایی روی اندازه وشکل اسپور اثر دارند.
بطوریکه با افزایش میزان قند بیش از 94% غلظت بالای ازت ( بیش از % 2/0 ) طول کنیدی و تعداد دیواره عرضی کنیدی رااغلب کاهش می دهد.
(21) PH محیط نیز روی مرفولوژی کنیدی موثر است.
طول کنیدی در محیط اسیدی یا خنثی بیشتر توسعه یافته و در محیط خنثی تغییر پذیری کنیدی بیشتر است.
و با افزایش PH تعداد دیواره عرضی کنیدیها و طول آنها به طور معنی داری کاهش می یابد.
(52-33) عوامل محیطی دیگری همچون میزان نوردهی و حرارت نیز روی مرفولژی کنیدی موثر هستند.
مطالعات نشان میدهد که مدت 16 ساعت نوردهی و حرارت c 12 باعث افزایش طول کنیدی در H.graminearum میشود (85).
همچنین حرارت مناسب برای جوانه زدن کنیدی در محیط کشت و رشد مناسب آن در c 30-25 برای H.oryzae مناسب میباشد.
(55-36) اندازه لکههای قهوهای روی برگ در تاریکی به حداکثر میرسد و در شرایط سایه دار، طول لکهها زیاد میشود.
بدین لحاظ برای تشدید آلودگی در شرایط مصنوعی لازم است گیاه را قبل از آلودگی و تا مدتی پس از آلودگی گیاه در سایه قرار داده شود (35-55).
در مورد فرم جنسی (تلئو مورف) پری تسیومهای کاذب برای اولین بار بوسیله Dikson 1956(33) در طبیعت مشاهده میشوند.
بعد از اینکه مشاهدات (Kuribaya shi 1931) در محیط کشت و Nelson 1967 روی برگ ذرت استریل شده و Sach’s Agar انجام گرفت.
(33) ueyama و همکارانش (ueyama elal 1973) (32) فرم جنسی را روی گلوم های برنج یافتند و نشان دادند که آن میتواند روی محیط غذایی sach’s Agar که شامل ساقههای برنج قرار گرفته در c24 در 30-25 روز است تولید شود.(ue yama & Tsuda 1975 ) (33) همچنین گزارش کرده است که قارچ هتروتالتیک و هرمافرودیت است (33) (Cyama & Tsuda 1976) هـ : بررسی ارقام مقاوم: انتخاب کوتیوارهای مقاوم به بیماری لکه قهوهای از سالها پیش شروع شده است.
Sue matsu .
1723; chiu 1936)) (35) ارقامی همچون atani Sho-33 , Dakar Nagar 273-32 (Negar 41-14) , kalma 219 , 23) در بنگال مقاوم بودند.
(gauguly, 1964) 20 کولتیوار مقاوم نیز در ژاپن معرفی شده اند.
(Yoshii & Matsumato , etal 1951) (35) مایه زنی مصنوعی به مانند آزمایشات مزرعه ای و نیز ترکیبی از دو روش مذکور ، برای اندازه گیری واکنش های متنوع بکار رفته است.
مطالعات نشان داده است که مایه زنی مصنوعی به زمان، فضای کمتری نیاز دارد و کنترل شرایط محیطی، بهتر امکان پذیر است.
(25-36-55) از آنجایی که تعداد و اندازه لکه های توسعه یافته همبستگی مثبتی با غلظت اسپورها دارد (33).
لذا جهت یکنواخت کردن نتایج در آزمایشات یک غلظت استاندارد از اسپورها مورد نیاز است.
برای ارزیابی مقیاسهای متنوعی ممکن است استفاده میشود: تقسیم لکه ها به صورت لکه های بزرگ (A) متوسط (B) و کوچک (C) و استفاده از فرمول جهت شمارش، یک شاخص ( b,a و طول و عرض برگ) از جمله این روش ها هستند.(25) گاتو (Goto1954) (26) لکه های کوچک و بزرگ را مشخص کرد و بکارگیری یک نسبت از لکه های بزرگ و کوچک را پیشنهاد نمود.
Padmanabhan و همکاران Admanabhan etal 1948-66III لکه های توسعه یافته و لکه های توسعه نیافته را پیشنهاد نمود.
(25) در روش دیگری ، گیاهان به لکه های کوچک ( کمتر از mm 5/0 طول) و لکه های متوسط (mm1 - 6/0) و لکه هاهی بزرگ (mm2 ×2) طبقه بندی شدند .همچنین روش های مختلف دیگری بوسیله (Aluko, 1970) بکار رفته است.
(44) 3-1- مکانیسم های ایجاد تنوع: در این بحث به بررسی مکانیسم های ایجاد تنوع پرداخته شده است که نقش مهمی در ایجاد مقاومت در مقابل پدیده انتخاب طبیعی بازی می کند.
الف: تولید مثل جنسی: معمول ترین روش ایجاد تنوع در قارچها مبادلات ژنتیکی در تولیدمثل است که در اکثر گروههای قارچی به غیر از قارچ های ناقص صورت می پذیرد.
این فرایند تحت اثر لوکوس های مربوط به سازگاری به نام Mating type ها می باشد که نقشهای زیادی درفرایند سازگاری و عدم سازگاری دو جداید بازی می کند.
براساس همین لوکوس ها است که قارچ ها را در دو گروه هموتال و هتروتال تقسیم می کنند.
گروه اول هرتال از نظر جنسی خود بارور است و بنابراین می تواند خودش بدون کمک تال دیگر عمل تولیدمثل را انجام بدهد.
در این حالت Mating type ها دیده نشده اند.
در حالت دوم هرتال خود عقیم است و نیازمند مشارکت تال دیگر با نوع mating type مختلف برای انجام عمل تولید مثل است.
این قارچ ها دگرلقاحی اجباری دارند.
هتروتالیسم یا به صورت مرفولژیک است و یا فیزیولوژیک که در حالت فیزیولوژیک فاکتورهای ژنتیکی تعیین کننده سازگاری و یا ناسازگاری هستند که خود شامل انواع: هتروتال یک عاملی مانند قارچ های: Phycomyce, Rhizopous, Mucor- Neurospora هتروتال چهار قطبی یا دو عاملی مانندSchilophyllum commune می باشد.
ژن های mating type هم سازگاری جنسی را تنظیم میکنند و هم سازگاری تولید مثلی را بررسی ژن های مربوط به mating type درارتباط با قارچ هایی از قبیل:Neurospora crassa podospora anserina و قارچ های بازید یومیستی مانند:ustillago maydis , coprinus cinereus و shizophyllum commune صورت گرفته است.
سیستم های mating دارای اجزاء حفظ شده بسیار هستند.
پلی پیتیدهای کنترل کننده ژنی و فرمون هاو گیرندهای آبشارهای signaltransduction سلولی همچون اعمالی مانند: تشخیص خودی از غیر خود و کنترل نقل وانتقالات هسته ای .
اجزا و ساختمان ها و ترتیب و ردیف ژنتیکی در سیستم های mating اختلافات زیادی در قارچ ها دارد.
اگر چه عملکرد ها و اجزا ترکیب دهنده مشابهی همچنین در مخمر های آسکومیستی مانند: shizosacharmyces pombe - sacharomyces cerevisiae یافت شده است.
این سیستم ها در قارچ های filamentous خصوصیاتی را نمایش می گذارند که در مخمرها موجودنیست .
سیستم های پیچیده mating - بازیدیومیستی مشابه با سیستم های آسکومیستی نیست.
و شامل یک ویا تعداد بیشتری فرمون- گیرنده و homeodomain protein interaction های جدید است.
5-1- بررسی فرآیند سازگاری جنسی در قارچ Neurospora : در این قارچ سازگاری جنسی به صورت دو قطبی است.
و در آن دو آلل به نام های A , a نفش دارند.
تولیدمثل در این قارچ توسط فرمون های ویژه سازگاری جنسی که تنهادر گامت هایی که دارای تیپ های سازگاری جنسی مخالف هستند ایجاد می شود.
در این قارچ لوکوس های mating type علاوه بر نقش آنها در تولید مثل جنسی همچنین به عنوان یک لوکوس ناسازگاری رویشی نیز عمل می کرد در این قارچ vegetative coexperssion در mating type های مخالف کشنده است (38-6) بنابراین اگر چه سیتوگامی بین mating type های متفاوت فرایندی مورد نیاز جهت وارد شدن قارچ به سیکل جنسی است ولی آلل های A a نمی توانند همزمان در حالت سازگاری موجود باشد.
آلل های مربوط به لوکوس های mating type که شامل A و a هستند کلون شده و به نام Idiomorph مصطلح گشته اند.
و به طور کامل از نظر توالی متفاوت هستند.سه ژن با فواصل متفاوت در (idiomorph A) شناسایی شده است.
mat A-1 یک mating ویژه است.
و مورد نیاز جهت اعمال قبل از مرحله تولید مثل جنسی است.
این در حالی است که mat A-2 و mat A-3 جهت اعمال بعد از تولید مثل جنسی مورد نیاز هستند.
ایدیومورف a یک پلی پپتید سیگنالی را کد می کند.
mat a-1 نیزبه طور اختصاصی عملکرد مربوط به mating type را به انجام می رساند.
فرآیند ناسازگاری رویشی بوسیله ژن های mat A- 1 و mat a-1 ایجاد می شود.
هر دوی اینها یک تنظیم کننده نسخه برداری با پتانسیل بالای اتصال به DNA را دارد کد میکنند.
(84)mating type مرتبط با ناسازگاری در همه قارچ های آسکومیست رشته ای یافت نشده است.
و همچنین تنها مشخصه جنس Neurospora نیست.
یک دلیل آشکار برای آن گونه پسودو هموتالیک است مانند: N.tetrasperma و p.
anserina در این دو قارچ یک رابطه مشخصی بین ناسازگاری رویشی و mating type مشاهده نمی شود.
اما شماری دیگر از گونه های هتروتالیک مشهور برای مثال: Neurospora sitophila هم فاقد یک رابطه مشخص بین ناسازگاری و mating type هستند.
این پدیده ذکر شده تنها محدود به قارچ N.crassa نیست این پدیده همچنین در گونه های غیرمرتبط دیگری همچون Ascobolus stercorarius ,Asperjillus heterotholicus و Sordaria brevicollis نیز یافت شده است(83).
اما حقیقت امر این است که عملکرد لوکوس های mating type در ارتباط با فعالیت های جنسی و رویشی مجزا است.
و این مساله را می توان بوسیله موتانت های tol روشن نمود.
این موتانت ها mating type مرتبط با ناسازگاری را باز می دارند و اثری بر روی سازگاری جنسی ندارند.
و بیان این ژن ها در طی فرآیند سیکل جنسی خاموش می شود و این خود به خوبی بیان کننده این مطلب است که چرا واکنش های ناسازگاری در طی سیکل جنسی صورت نمی گیرد (83).
ژن های تیپ های آمیزشی a, A بیان tol را کنترل نمی کنند.
عدم ایجاد یک ناسازگاری مرتب با تیپ آمیزشی می توان با ایجاد موتاسیون هایی در هر دوی ژن های مربوط به تیپ آمیزشی و یا tol ها ایجادکرد.
این حالت در دو قارچ N.tetrasperma , N.sitophilia موجود است دراین دو قارچ نشان داده شده است که به ظهور رسیدن ناسازگاری بوسیله ایدیو مورف های تیپ های آمیزشی صورت می گیرد زمانی که این دو قارچ با N.crassa آمیزش می یابند (69 و 58) و زمانی که ترکیب یک N.crassa tol+ با یک N.tetrasperma صورت می گیرد تیپ آموزشی مرتبط با ناسازگاری نیز افزایش می یابد (48) این نتایج بیان می کنند که نبود ناسازگاری دراین گونه منوط به tol است.
علاوه بر ناسازگاری رویشی matign type ها در دیگر برنامه های مربوط به یک قارچ فعالیت دارند از دو شکلی جنسی و دوشکلی آسکوسپوریک دو شکلی آسکوسپوریک و یرولانس.
در قارچ Ascophaera apis مشاهدات محدود بیان می کند که تیپ های آمیزشی با دو شکلی نرمادگی مرتبط هستند.
آسکوسپوریک دی مورفیسم یک پدیده معمول در جنس sclerotinia است و به نظر می رسد با تیپ های آمیزشی و یا به mating type swithching مرتبط باشد.
در جنس sclrotinia دو آسکوسپور به طور تیپک بزرگ و دوتای دیگر کوچک است و به نظر می رسد که این واقعیت مرتبط با ascospor mating - type باشد.(79) بد بختانه هیچ گونه ژن مربوط به تیپ آمیزشی از قارچ های plectomycetes و discomycetes کلون نشده است.
و در نهایت اینکه استرین های ایزوژن قارچcryptococus neophormans که در تیپ های آمیزشی اختلاف دارند دارای اختلاف زیادی در ویرولانس هستند(82).
و از تیپ آمیزشی می باشند.
ناحیه ژنی مربوط به تیپ آمیزشی این قارچ یک ناحیه ایدیومورف بزرگ است که یک فرمون را کد می کند(74)