صادرات فرش دستباف ایران در پنج سال گذشته روند نزولی داشته و پایین بودن قیمت فرش کشورهای رقیب در مقایسه با فرش ایران و هماهنگ بودن آن با سلایق بازارهای جهانی نیز از عوامل عمده رشد برخی از کشورها در بازارهای جهانی به شمار می رود، اما شایان ذکر است که ایران همچنان رتبه اول بازار جهانی را به خود اختصاص داده است.
وزارت بازرگانی در پاسخ به تذکر تعدادی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی مبنی بر لزوم حمایت از صنایع فرش دستباف و حمایت جدی از صادرات آن و رفع موانع با توجه به کاهش 5/12 درصدی صادرات فرش در سال 85، توضیحاتی را مبنی بر اقدامات این وزارتخانه و نیز آمار مربوط به حجم و ارزش صادرات فرش دستباف از سالهای 1380-85 ارائه کرده است.
در بخشی از متن این پاسخنامه آمده است: صادرات فرش در پنج سال گذشته روند نزولی داشته که دلایل عمده آن مربوط به کاهش حجم تجارت جهانی فرش دستباف به علت جایگزین شدن سایر کفپوشها از جمله فرش ماشینی، موکت، سنگ، پارکت، و سایر زیراندازها است.
رشد مبادلات جهانی این گونه کف پوش ها بالغ بر چهار میلیارد دلار بوده درحالی که حجم تجارت فرش دستباف از یک میلیارد و 800 میلیون دلار در سال 1996 (1375) به یک میلیارد و 360 میلیون دلار در سال 2005 میلادی (1384 شمسی) کاهش یافته است.
همچنین از دلایل دیگری که در کاهش صادرات فرش دستباف نقش داشتهاند میتوان به افزایش قیمتهای داخلی در اثر رشد تورم و انتقال تاثیرات تورم به خریدار خارج از کشور نیز اشاره کرد.
این پاسخنامه می افزاید: علاوه بر این، قیمت فرش دستباف در سال 85 در مقایسه با قیمتهای صادراتی سال 83 که تاکنون ملاک ارزیابی در گمرکات کشور بوده، بین پنج تا 200 درصد رشد نشان میدهد و البته ثابت بودن نرخ ارز صادراتی نیز یکی دیگر از عوامل عمده کاهش صادرات فرش محسوب میشود چرا که با توجه به افزایش قیمت تمام شده، صادرکننده نیز مجبور به افزایش نرخ فروش فرش در خارج از کشور میشود بنابراین در مقایسه با ثابت بودن قیمتها در سایر کشورها و همچنین افزایش قیمت فرش دستباف ایران، مصرف کنندگان نمیتوانند این افزایش قیمت را بپذیرند و از خرید آن منصرف میشوند.
البته پایین بودن قیمت فرش کشورهای رقیب در مقایسه با فرش ایران و هماهنگ بودن آن با سلایق بازارهای جهانی یکی از عوامل عمده رشد برخی از کشورها در بازارهای جهانی بوده، اما ایران همچنان رتبه اول بازار را به خود اختصاص داده است.
در ادامه این توضیحات، اقدامات وزرات بازرگانی، مرکز ملی فرش ایران و سازمان توسعه تجارت در حمایت از توسعه صادرات فرش دستباف نیز مورد اشاره قرار گرفته و از افزایش جوایز صادرتی فرش دستباف از سه به پنج درصد، تبلیغات فرش دستباف در شبکههای جهانی، انجام تبلیغات در مجلات اروپایی با هدف بسط فرهنگ فرش دستباف ایرانی، تبلیغات در جام جهانی 2006 فوتبال، حمایت از عرضه کنندگان فرش دستباف در نمایشگاههای مختلف دنیا برای گسترش بازارهای هدف، برنامهریزی برای شناسنامه دارکردن فرش ایران برای هویت بخشی و حمایت از کیفیت فرش ایران در بازارهای جهانی، اختصاص تسهیلات از محل کمکهای فنی و اعتباری برای ایجاد مجتمعهای قالیبافی برای گسترش سفارش پذیری و هماهنگ کردن تولیدات با سلایق بازارهای جهانی به عنوان مهمترین اقدامات نام برده شده است.
وزارت بازرگانی در ادامه خاطرنشان کرد: همچنین اختصاص تسهیلات از محل کمکهای فنی اعتباری برای حمایت از کارگاه تامین مواد اولیه مرغوب، اختصاص بودجه در جهت حمایت از بیمه از کارافتادگی و بازنشستگی قالیبافان برای حمایت از بافندگان و تشویق آنان در امر تولید فرش دستباف، تشکیل اتحادیههای صنفی قالیبافان در راستای حمایت از بافندگان فرش و سامان دادن به شناسایی آنان، حمایت از تشکلهای تعاونیهای فرش دستیاف در جهت هدفمندبودن تولیدات کشور با سلایق بازارهای جهانی به عنوان اقدامات انجام شده و در حال انجام ازسوی وزارت بازرگانی مورد تاکید قرار گرفته است.
در بخش دیگری از این پاسخ، اقدامات سازمان توسعه تجارت برای توسعه صادرات فرش دستباف نیز مورد تاکید قرار گرفته و آمده است: پوشش بخشی از هزینههای مشارکت شرکتها و تشکلهای بخش خصوصی در نمایشگاههای خارج از کشور، پوشش بخشی از هزینههای اعزام هیئتهای تخصصی به بازارهای هدف، انجام تبلیغات عام در زمینه فرش دستباف ایران از طریق ابزارهای تبلیغاتی نظیر رسانهها، کمک به برگزاری همایشها و سمینارهای علمی و تخصصی و بازرگانی در داخل و خارج از کشور، کمک به انجام مطالعات و تحقیقات در زمینههای مرتبط با صادرات فرش دستباف برای خلق مزیتهای رقابتی جدید، برگزاری دورههای آموزشی به منظور ارتقا سطح آگاهی طراحان، بافندگان و تجار، بهرهگیری از برند و علامت یکسان در محصولات صادراتی به منظور جلوگیری از سوءاستفاده رقبای تجاری از علامت و طرحهای صادراتی کشور از جمله این اقدامات محسوب میشوند.
وزارت بازرگانی همچنین پیشبینی کرده است که چنانچه منابع لازم برای اجرایی کردن طرحها و برنامههای مذکور اختصاص یابد، ضمن اینکه امکان تسریع در انجام حمایت و اجرایی شدن برنامههای یاد شده میسر میشود، بلکه روند نزولی صادرات فرش متوقف و صادرات این محصول افزایش پیدا خواهد کرد.
در این زمینه، خبرنگار اقتصاد پنهان با مسئول پایگاه اطلاع رسانی فرش ایران به گفتگو پرداخته است.
علیرضا قادری نسبت به نوع پاسخگویی وزارت بازرگانی در خصوص کاهش صادرات گفت: در طول سالهای گذشته و بواسطه بررسی های مستقیم و یا از طریق طرح برخی مطالبات صنفی دست اندرکاران فرش کشور به نمایندگان خود در مجلس شورای اسلامی، هر از گاهی سئوالات و تذکراتی ازسوی نمایندگان بصورت فردی و یا جمعی مطرح گردیده و می گردد.
مسئول پایگاه اطلاع رسانی فرش ایران خاطرنشان کرد: تجربه این پرسش و پاسخ نه تنها از دغدغه ها و نگرانی ها نمی کاهد، بلکه روند این دور سئوال و جواب ها بر این نگرانی بیش از پیش دامن می زند که مبادا نمایندگان با دریافت این جوابیه ها و انعکاس آن در حوزه انتخابی، وظیفه خود را انجام شده و مشکلات را حل شده تلقی آخرین نمونه این پرسش و پاسخ ها را در جریان انتشار جوابیه وزارت بازرگانی به تذکر تعدادی از نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی با عنوان "اگر تامین منابع کنیم، مشکلات فرش دستباف حل می شود"، می توان دید.
اقتصاد پنهان: صادرات فرش دستباف ایران در پنج سال گذشته روند نزولی داشته و پایین بودن قیمت فرش کشورهای رقیب در مقایسه با فرش ایران و هماهنگ بودن آن با سلایق بازارهای جهانی نیز از عوامل عمده رشد برخی از کشورها در بازارهای جهانی به شمار می رود، اما شایان ذکر است که ایران همچنان رتبه اول بازار جهانی را به خود اختصاص داده است.
مسئول پایگاه اطلاع رسانی فرش ایران خاطرنشان کرد: تجربه این پرسش و پاسخ نه تنها از دغدغه ها و نگرانی ها نمی کاهد، بلکه روند این دور سئوال و جواب ها بر این نگرانی بیش از پیش دامن می زند که مبادا نمایندگان با دریافت این جوابیه ها و انعکاس آن در حوزه انتخابی، وظیفه خود را انجام شده و مشکلات را حل شده تلقی کنند.
قادری افزود: آخرین نمونه این پرسش و پاسخ ها را در جریان انتشار جوابیه وزارت بازرگانی به تذکر تعدادی از نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی با عنوان "اگر تامین منابع کنیم، مشکلات فرش دستباف حل می شود"، می توان دید.
مسئول پایگاه اطلاع رسانی فرش ایران گفت: وزارت بازرگانی در پاسخ به این نمایندگان به جوابیه ای کلی، نامفهوم و متاسفانه مبالغه آمیز و توام با فرافکنی بسنده کرده است.
با گذشت قریب به یک هفته از انتشار این جوابیه در رسانه ها عکس العملی از ناحیه نمایندگان نسبت به این جوابیه منتشر نگردیده و از این رو بیم آن می رود تا در این سیکل ناقص، اصل قضیه به فراموشی سپرده شده و یا از مسیر صحیح خود بطور کلی خارج شود.
وی خاطرنشان کرد: انتظار می رود تا وزارت بازرگانی در مقابل این سئوال روشن، پاسخی روشن، مسئولانه و متکی بر یافته های عقلی، علمی و مدیریتی ارائه نموده و با اظهار حقایق موجود در این بخش، ضمن جلب حمایت های آگاهانه نمایندگان مجلس، از گمراه شدن آنان نسبت به مسائل این بخش حساس از فعالیت های تولیدی کشور جلوگیری کند .
قادری اظهار داشت: پاسخ وزارت بازرگانی متاسفانه عاری از این ویژگی ها و مشحون از کلی گویی، ابهام افزایی، تیترسازی و اغراق های دور از انتظار بود و در این جوابیه که بدلیل شاکله غیرعلمی و شکننده بعید بنظر می رسد از مسیر نظارت های وزارتی عبور کرده باشد، خلاف روش متداول گزارشات این وزارتخانه در پاسخگویی، لیست بلند بالایی ارائه کرده که مرزهای آن از آمال ها و آرزوها تا اقدامات نیم بند و شکلی را بی هیچ تفکیک و ارائه هیچ آماری در بر می گیرد.
مسئول پایگاه اطلاع رسانی فرش ایران در ادامه با اشاره به اینکه پاسخنامه وزارت بازرگانی برای افراد آشنا به کار تعجب آور و بدور از واقعیت است، افزود: انتساب این جوابیه به وزارت بازرگانی به هیچ روی قابل قبول و تصور نیست و با مروری بر عناوین دلایل شمرده شده ازسوی وزارت می توان دلایل این تعجب و ناباوری را مشاهده کرد.
قادری خاطرنشان کرد: وزارت بازرگانی در پاسخ به سئوالات نمایندگان درباره دلایل افت صادرات، دو پاسخ متناقض ارائه کرده است؛ اولا تاکید شده که افت صادرات سابقه ای بیش از 5 سال دارد و پدیده نوظهوری نیست و در نتیجه فرصت کافی برای یافتن روش های منطقی برون رفت از این شرایط موجود بوده و هست.
وی افزود: دلایل اصلی کاهش میزان صادرات نیز در این پاسخنامه به مواردی همچون کاهش حجم تجارت جهانی فرش دستباف، افزایش قیمتهای داخلی در اثر رشد تورم، انتقال تاثیرات تورم به خریدار خارج از کشور، رشد قیمت فرش دستباف در سال 85 در مقایسه با قیمتهای صادراتی سال 83 بین پنج تا 200 درصد، پایین بودن قیمت فرش کشورهای رقیب و هماهنگ بودن تولیدات آنها با سلایق بازارهای جهانی اشاره شده است.
مسئول پایگاه اطلاع رسانی فرش ایران در ادامه تصریح کرد: این درحالیست که بخش قابل ملاحظه ای از این گزارش در حد مباحث وقت گیر و جلسات بی نتیجه بوده است.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: پاسخ سئوال نمایندگان را تنها در عوامل بیرونی جستجو کردن و رفع آن را به دریافت اعتبارات بیشتر موکول کردن به معنی فرافکنی و شانه خالی کردن از بار مسئولیتی است که صدمات ناشی از آن نه تنها امروز بلکه فردای این ملت را نشانه خواهد گرفت.
قادری همچنین به برخی از نقاط ضعف کشور در صادرات فرش به نقل از کارشناسان اشاره کرد و گفت: یکی از عمده دلایل ضعف ما در بازارهای جهانی وجود رقباست، این رقبا به استناد جوابیه وزارت بازرگانی توانسته اند با رعایت بیشتر سلیقه مشتری، سهم ما را در بازارهای جهانی بواسطه عدم توجه کافی ما به سلایق بازار، تهدید و محدود کنند و در عین حال، رقبا نقشه های فرش ایرانی را کپی می کنند.
مسئول پایگاه اطلاع رسانی فرش ایران افزود: اگر کمی به طرح ها و نقشه های فرش های کشورهای رقیب دقت کنید خواهید دید که راز موفقیت آنها علاوه بر امتیاز کارگر ارزان قیمت، در انتخاب طرح و نقشه و رنگ آمیزی های فرش های ایرانی ای است که ما از تولید آن غافل شده ایم.
وی تاکید کرد: رقبا از بهترین مکانیسم بروز شده عرضه کالا در بازار سود می جویند و از پشم های دباغی شده گوسفندانی که در مراسم حج توسط حجاج ذبح می شوند با نازلترین قیمت استفاده می کنند.
مشکل تهیه پشم مرغوب ایرانی هم که بواسطه صدور صدها هزار راس گوسفند ایرانی برای ذبح در این مراسم از ایران به عربستان، عملا برطرف شده است.
قادری خاطرنشان کرد: اگر واقعا بخواهیم مشکل را شناسایی کنیم راههای ساده تر و صادقانه تری نیز وجود دارد.